Medicijnen bij fibromyalgie

http://blogs.seniorennet.be/jules/archief.php?ID=758

Pijn in bindweefsel en spieren is de belangrijkste klacht bij fibromyalgie.
Medicijnen die hierbij worden gebruikt staan in dit hoofdstuk beschreven.
Sommige middelen die gebruikt worden bij fibromyalgie hebben een gecombineerde werking. Benzodiazepines zijn zowel slaap- en kalmeringsmiddelen als spierverslappers. Amitriptyline is een antidepressivum, maar heeft in lage doseringen vaak een gunstig effect op slaapproblemen en daardoor een mogelijk gunstig effect op pijnklachten.
Hieronder zijn per groep middelen de belangrijkste kenmerken beschreven. Vervolgens worden per soort middel de werking, dosering, bijwerkingen, gebruiksadvies, eigenschappen en bijzonderheden beschreven. Daarbij is van belang dat de effectiviteit van de medicijnen verschilt van persoon tot persoon. Ook bijwerkingen kunnen per persoon verschillen.
Per groep zijn de meest voorkomende middelen genoemd. Meer informatie over deze en minder gebruikte pijnstillers of spierverslappers in begrijpelijke taal kunt u ondermeer vinden in de 'Grote Geneesmiddelenencyclopedie' (5e editie) – Ann Adriaensen - Uitgeverij Houten : Stichting Health Base, cop. 1999 - ISBN 90-74027-11-3 : http://wwwob.cevi.be/scripts/mgwms32.dll?P0=3&P1=5810052933&P2=15&P3=R_BBH&P5=10&P9=0&P10=0&P12=5810052933&P16=N&P6=71_470524 - (zie achterin de brochure).
Als u weet dat uw middel een pijnstiller of benzodiazepine is, geldt de tekst over de betreffende groep ook voor uw middel.

6.3.1 – Pijnstillers - Het doorbreken van chronische pijn met pijnstillers werkt met name wanneer ze gedurende een bepaalde periode continu en in voldoende hoge dosering worden ingenomen. Een tablet innemen wanneer de pijn sterk optreedt, geeft niet altijd het gewenste resultaat.
Het meest gebruikte medicijn bij fibromyalgie is paracetamol – cfr. : http://nl.wikipedia.org/wiki/Paracetamol -. Het is een pijnstiller met relatief weinig bijwerkingen. Wel is van belang per dag niet meer in te nemen dan zes tabletten (van 500 mg), zeker bij langdurig gebruik. Codeïne kan aan paracetamol worden toegevoegd, het versterkt de werking ervan. Ook coffeïne kan aan paracetamol worden toegevoegd, hiervan is de werking echter niet aangetoond.
Een andere groep pijnstillers zijn de NSAID’s (niet-steroïde ontstekingsremmers – cfr. : http://www.consumed.nl/database/groepen/grp.php3?id=1883 -). Ze hebben een pijnstillende, koortsverlagende en ontstekingsremmende werking. Bij fibromyalgie kunnen deze pijnstillers de pijn verminderen, maar ze werken niet tegen de aandoening zelf, aangezien hierbij geen sprake is van een ontstekingsproces in spieren of gewrichten. De middelen zijn een optie als paracetamol (al dan niet met codeïne) niet voldoende helpt. Belangrijkste nadeel van de NSAID’s is dat ze maagproblemen kunnen veroorzaken. De nieuwe NSAID’s zijn selectiever en daardoor iets maagsparender.
Een sterker werkende pijnstiller is tramadol – cfr. : http://nl.wikipedia.org/wiki/Tramadol & http://www.apotheek.nl/Templates/geneesmiddelen/contentMedicijnForm.asp?MedicijnID=230&Merknaam=true -. Misselijkheid, braken en duizeligheid zijn bijwerkingen die voor kunnen komen. Door het middel langzaam in dosering op te bouwen en voor het slapen in te nemen, worden de effecten hiervan verminderd. Wanneer verstopping als bijwerking voorkomt, kan de arts ter voorkoming hiervan een laxeermiddel voorschrijven.

6.3.2 – Amitriptyline - Dit middel wordt gebruikt bij depressies, maar blijkt in lage dosering een met name pijnstillend en ontspannend effect te hebben. Ingenomen voor de nacht kan het zorgen voor een betere nachtrust, hetgeen de pijn weer kan verminderen. Alhoewel geen wondermiddel, helpt het bij ongeveer eenderde van de mensen met fibromyalgie. De werking van amitriptyline is pas merkbaar na één tot twee weken, terwijl de bijwerkingen al wel direct op kunnen treden. Om het effect goed te kunnen beoordelen is het dus van belang het middel minimaal twee weken te gebruiken. Na twee à drie maanden kan het middel minder werkzaam worden. Door dan twee tot vier weken te stoppen met innemen en vervolgens weer te starten kan de werking op het oude niveau terugkomen – cfr. ook : http://www.serviceapotheek.nl/geneesmiddelen/index.asp?geneesmiddelId=2095&productId=5768 -.

6.3.3 – Benzodiazepines - Benzodiazepines werken zowel kalmerend en slaapbevorderend als spierverslappend. Bij angst kunnen dezelfde middelen worden gebruikt. Wanneer de angst vermindert, kan ook de gewaarwording van de pijn verminderen. Bij langduriger gebruik kunnen benzodiazepines echter verslavend werken. Gebruik deze middelen dan ook bij voorkeur niet langer dan twee tot vier weken en maximaal twee maanden. Bij langduriger gebruik is het noodzakelijk de dosering langzaam af te bouwen in verband met ontwenningsverschijnselen, zoals, ironisch genoeg, slapeloosheid. Benzodiazepines verminderen het reactievermogen, hetgeen van belang is in het verkeer en bij bediening van machines. Dit effect wordt versterkt wanneer naast benzodiazepines ook antidepressiva en/of alcohol worden gebruikt. Door de spierverslappende werking is de kans op vallen groter – cfr. ook : http://www.bcfi.be/GGR/MPG/MPG_FAA.cfm -.

6.4 - Overzicht van medicijnen bij fibromyalgie
Actifen – Advil – Aleve – Amitriptyline – Aspirine – Benzodiazepines – Brufen – Cannabis – Cataflam – Celebrex – Celecoxib – Codeïne – Coffeïne – Diazepam – Diclofenac – Digoxine – Dronabinol – Fagron – Femaparin – Femex – Hedex – Ibosure – Ibuprofen – Kinderfinimal – Lorazepam – Marihuana – Maripharm – Meloxicam – Momentum – Movicox – Naprocoat – Naprosyne – Naprovite – Naproxen – Normison – Normitab – Nurofen – Nycopren – Oxazepam – Panadol – Paracetamol – Relian – Rofecoxib – Sarotex – Seresta - Sinaspril Paracetamol – Stesolid – Temazepam – Temesta – Theradol – Tramadol – Tramagetic – Tramal – Tryptizol – Valium – Vingerhoedskruid – Vioxx – Voltaren – Zafen.

6.4.1 – Paracetamol - (Hedex®, Kinderfinimal®, Momentum®, Panadol®, Paracetamol, Sinaspril Paracetamol®)
- Werking : pijnstillend en koortsverlagend.
- Dosering: per keer : 500 - 1000 mg. Maximaal zes tabletten (van 500 mg) per dag, zeker bij langdurig gebruik.
- Bijwerkingen : vrijwel geen. Bij meer dan 4000 mg per dag bestaat een risico op leverbeschadiging.
- Gebruiksadvies : Tabletten in een half glas water omroeren, zodat ze uiteen vallen, en opdrinken. Capsules met een half glas water doorslikken zonder stuk te bijten.
- Eigenschappen : De werking begint na 15 - 30 minuten en houdt drie tot zes uur aan.
- Bijzonderheden : Om het pijnstillend effect te vergroten, kan coffeïne of codeïne worden toegevoegd. Voor coffeïne is dit effect niet aangetoond, voor codeïne wel. Middelen met codeïne of losse codeïnetabletten zijn alleen op recept verkrijgbaar.

6.4.2 – NSAID’s
6.4.2.1 - De meest bekende NSAID’s zijn : Diclofenac (Cataflam®, Diclofenac, Voltaren®) - Ibuprofen (Actifen®, Advil®, Brufen®, Femaparin®, Ibosure®, Ibuprofen, Nurofen®, Relian®, Zafen®) - Naproxen (Aleve®, Femex®, Naprocoat®, Naprosyne®, Naprovite®, Naproxen, Nycopren®)
6.4.2.2 - Maagsparend zijn :
- Celecoxib (Celebrex®) - Meloxicam (Movicox®) - Rofecoxib (Vioxx®)
- Werking : pijnstillend, koortsverlagend, ontstekingsremmend
- Dosering : - Diclofenac : twee à drie maal daags 25 - 75 mg – Ibuprofen : drie à vier maal daags 200 - 400 mg – Naproxen : tweemaal daags 250 - 500 mg – Celecoxib : een à tweemaal daags 200 mg – Meloxicam : een à tweemaal daags 7,5 mg – Rofecoxib : eenmaal daags 12,5 - 25 mg
- Bijwerkingen : Maagdarmklachten, zoals maagpijn, zuurbranden, bloedingen in het maagdarmkanaal. Bij gelijktijdig gebruik van alcohol neemt de kans op bloedingen toe. Celecoxib, meloxicam en rofecoxib hebben minder bijwerkingen op de maag. Diarree en allergische huidreacties komen voor. Bij ongeveer tien procent van de mensen met astma kunnen de middelen een astma-aanval uitlokken.
- Eigenschappen : - Diclofenac : de werking begint na één uur en duurt vier tot zes uur – Ibuprofen : de werking begint na een half tot één uur en duurt drie tot vier uur – Naproxen : de werking begint binnen één uur en duurt zeven tot twaalf uur. NB. Van sommige bovengenoemde medicijnen zijn ook tabletten beschikbaar met vertraagde afgifte. Deze middelen werken langer dan hierboven staat vermeld. Op de verpakkingstaat dan ‘retard’ of ‘mga’ (van ‘met gereguleerde afgifte’).
- Bijzonderheden : Gebruik NSAID’s nooit zonder advies van arts of apotheker, ze kunnen diverse andere medicijnen beïnvloeden, waaronder bloedverdunners, sommige middelen tegen hoge bloeddruk en plastabletten. NSAID’s liever niet gebruiken bij : maagklachten en astma.

6.4.3 – Tramadol
(Theradol®, Tramadol, Tramagetic®, Tramal®)
- Werking : pijnstillend.
- Dosering : drie à vier maal per dag 50-100 mg, bij starten therapie langzaam opbouwen.
- Bijwerkingen : verstopping, misselijkheid, slaperigheid en sufheid. Soms komen voor: droge mond, zweten, jeuk en hoofdpijn. Bij voorkeur wordt gelijktijdig een laxeermiddel tegen verstopping voorgeschreven.
- Gebruiksadvies : de capsule innemen met een half glas water.
- Eigenschappen : de pijnstillende werking begint na een half tot één uur en houdt zes tot acht uur aan.
- Bijzonderheden : Tramadol heeft een nadelig effect op het reactievermogen. Pas op met alcohol, vanwege een extra nadelig effect op het reactievermogen. - Niet gebruiken bij : overgevoeligheid voor tramadol.

6.4.4 – Amitriptyline
(Amitriptyline, Sarotex®, Tryptizol®)
- Werking : remming van de pijnprikkelgeleiding.
- Dosering : voor ontspannende werking ‘s nachts: tussen de 12,5 en 25 mg per dag. Boven de 12,5 mg wordt de dosering langzaam opgebouwd, zodat het lichaam kan wennen en er minder bijwerkingen op treden. Dit is vooral wenselijk bij oudere mensen die gevoeliger zijn voor de bijwerkingen van amitriptyline.
- Bijwerkingen : droge mond, duizeligheid en slaperigheid. Soms komen voor: verstopping, moeilijk plassen, wazig zien en gewichtstoename. Deze bijwerkingen komen met name voor bij hogere doseringen, zoals toegepast bij depressies.
- Gebruiksadvies : omdat de bijwerking slaperigheid het grootst is rond twee uur na inname, het middel bij voorkeur twee uur voor het slapen gaan met een half glas water innemen.
- Bijzonderheden : - De pijnstillende werking is pas merkbaar na één tot twee weken. Eventueel optredende bijwerkingen kunnen echter al wel direct merkbaar zijn. - Na twee à drie maanden gebruik komt het voor dat amitriptyline minder goed gaat werken. Wanneer in overleg met de behandelend arts voor een periode van twee tot vier weken wordt gestopt, zal amitriptyline weer beter werkzaam zijn. - Amitriptyline heeft een nadelig effect op het reactievermogen. Alcohol versterkt het nadelige effect. - Bij hoeveelheden boven de 12,5 mg: nooit direct stoppen met gebruik, bouw in overleg met de behandelend arts langzaam af. - Niet gebruiken bij : pas doorgemaakt hartinfarct, hartritmestoornissen en leverafwijkingen.

6.4.5 – Benzodiazepines
- Diazepam (Diazepam, Stesolid®, Valium®) - Lorazepam (Lorazepam, Temesta®) - Oxazepam (Oxazepam, Seresta®) - Normison®, Normitab®, Temazepam)
- Werking : Vermindert angst en spanningen, werkt rustgevend, ontspant de spieren en bevordert de slaap. Temazepam werkt snel en kort, het wordt daarom met name als inslaapmiddel voorgeschreven. De overige genoemde benzodiazepines worden met name als kalmerend en spierontspannend middel toegepast.
- Dosering : - Diazepam : 2,5 - 20 mg per dag, afhankelijk van de indicatie al dan niet verdeeld over de dag – Lorazepam : twee à driemaal per dag 0,5-1 mg of 1-2 mg 1-2 uur voor het slapen – Oxazepam : drie à viermaal per dag 10-15 mg of 10-50 mg 1-2 uur voor het slapen – Temazepam : 10-20 mg een half uur voor het slapen.
- Bijwerkingen : vooral in het begin : slaperigheid overdag, afvlakking van het gevoel, verminderde waakzaamheid, spierzwakte (pas op voor vallen !) duizeligheid, verwarring, moeheid. Soms : maagdarmklachten, opwekking van de eetlust en gewichtstoename, minder zin in seks, huidreacties.
- Gebruiksadvies : De capsules en tabletten innemen met een half glas water. Wanneer de middelen worden gebruikt als slaapmiddel of spierontspanner liefst een half uur voor het slapen innemen, gezien de (bij-)werking slaperigheid die na een half uur intreedt. Indien toegepast voor ontspanning het gebruik verdelen over de dag.
- Eigenschappen : - Diazepam werkt gedurende twaalf tot vierentwintig uur - Temazepam, lorazepam en oxazepam werken zes tot acht uur, waarbij de werking van temazepam capsules wat sneller intreedt dan van de overige middelen.
- Bijzonderheden : Benzodiazepines werken in het algemeen sterker bij ouderen. Hierdoor volstaat bij ouderen de helft van de volwassenendosering. Benzodiazepines kunnen verslavend werken als ze gedurende langere tijd worden gebruikt. Gebruik een benzodiazepine daarom bij voorkeur niet langer dan twee tot vier weken achter elkaar. Bouw een benzodiazepine na langdurig gebruik langzaam af in overleg met uw arts of apotheker. Zij kunnen een afbouwschema met u opstellen. Bij snel stoppen kunnen de volgende verschijnselen optreden : angst, hoofdpijn, slapeloosheid, rusteloosheid, geïrriteerdheid, waanbeelden (hallucinaties) en verwardheid. Benzodiazepines kunnen het reactievermogen nadelig beïnvloeden. Pas daarom op met autorijden of het bedienen van machines. Na een aantal weken kan de sufheid als bijwerking overgaan, maar uw reactievermogen blijft verminderd ! Pas ook op met alcohol, in combinatie met benzodiazepines kan het effect van alcohol sterker zijn dan u gewend bent. Niet gebruiken bij : overgevoeligheid voor benzodiazepines, myasthenia gravis (ernstige spierzwakte) en leverfunctiestoornissen.

6.4.4 - Medicinale marihuana
Marihuana – Dronabinol (capsules) – Cannabis (gedroogd kruid)
Marihuana of cannabis kan pijn en stijfheid wegnemen. Het versterkt mogelijk de werking van andere pijnstillers en heeft een ontspannende werking, onrust en angstgevoelens worden minder. Soms raken mensen echter ontstemd in plaats van ontspannen. Zij krijgen angst die zelfs om kan slaan in paniek. Bij mensen met een depressie of angststoornis is marihuana daarom minder geschikt.
Marihuana wordt vanaf 2002 legaal verstrekt door de apotheek, die het ontvangt van het Bureau voor Medicinale Cannabis. Het wordt steeds vaker door de zorgverzekeraar vergoed. Marihuana is in verschillende vormen beschikbaar. Het kan als sigaret of via een marihuanaverdamper worden gerookt, er kan thee van worden gezet, maar er zijn ook capsules verkrijgbaar met daarin de werkzame stof van marihuana, THC. Roken lijkt effectiever dan via een capsule innemen, waarbij de verdamper uiteraard minder schadelijk is dan de sigaret.
Voor meer informatie : Stichting Patiëntenbelangen Medicinale Marihuana : http://pmm.growshop.nl/ -